Op z’n Kop!

Nederland was ooit koploper in homo-emancipatie. Nu staat nog maar 22 procent van de jongens op de middelbare school positief tegenover homoseksualiteit. Bij meisjes daalde dat percentage in vier jaar van 78 naar 51 procent. De reacties zijn voorspelbaar. Links wijst naar rechts, Andrew Tate en de ‘manosphere’. Rechts wijst naar moslims. Iedereen heeft de schuldige alweer gevonden. Maar hoe zit het nou echt? En is de afnemende homoacceptatie niet een symptoom van een veel groter probleem? Wat zegt het over onze samenleving als de vrijheid om jezelf te zijn steeds minder vanzelfsprekend wordt? Vanmiddag is medeoprichter van Pride Amsterdam en oud-leraar Siep de Haan te gast in Op z’n Kop. Hij zag hoe leerlingen niet meer durfden mee te varen op prideboten of achter een kraampje te staan op Paarse Vrijdag. Uit angst om gefilmd of bespuugd te worden. Ook zag hij ouders die hun kinderen op Paarse Vrijdag thuishielden van school. Zijn boodschap is helder: scholen moeten grenzen stellen. Wie zijn kinderen thuishoudt tijdens seksuele voorlichting, moet ze die lessen laten inhalen. Desnoods op zaterdag. Stop met nóg meer rapporten schrijven en begin met handhaven. Volgens De Haan zijn er meerdere oorzaken en moet ook de invloed van de islam bespreekbaar zijn. Tegelijkertijd is zijn kritiek op de emancipatiebeweging scherp: helpen al die vlaggen, letters en campagnes eigenlijk wel? Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen gaan met hem in gesprek. Wat gaat er mis met de homoacceptatie in Nederland — en wat is er nodig om het tij te keren?

‘Het moet van Brussel.’ Maar wat doet Nederland zélf? Terwijl Nederland nog altijd gevangen zit in de stikstofcrisis, komt de volgende Europese crisis eraan: de Natuurherstelwet. En de deadline komt dichtbij: Op 1 september 2026 moet Nederland het Ontwerp-Natuurplan bij Brussel indienen. Het definitieve plan volgt uiterlijk een jaar later. In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Europarlementariër Bert-Jan Ruissen van de SGP. Ruissen waarschuwt al jaren voor de gevolgen van Europees natuurbeleid. Hij ziet de Natuurherstelwet als een groot gevaar en alarmeert dat deze nog grotere gevolgen kan krijgen dan de stikstofcrisis. Ondertussen belooft Den Haag geen ‘nationale koppen’ boven op de Europese regels te zetten. Maar is dat geloofwaardig? En wat gebeurt er als Den Haag opnieuw kiest voor eigen, strengere meetlatten, doelen en regels? Luister mee en oordeel zelf!

Boeren raken hun vergunning kwijt, klimaatactivisten proberen beleid te beïnvloeden en Johan Vollenbroek voert rechtszaken. Het lijkt alsof er achter deze rechtszaken en de protestacties een netwerk zit van actiegroepen, juristen, ambtenaren en bestuurders. Langzaamaan wordt de macht van de democratie in Nederland uitgehold. Hoe zijn wij in de greep van ecoterrorisme gekomen? En hoe gaat de macht weer terug naar de democratie? In Op z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Jean Rummenie, oud-staatssecretaris en jarenlang werkzaam op het ministerie van Landbouw. Hij kent de Haagse machine van binnenuit. Waarom lukt het gekozen politici zo moeilijk om weerstand te bieden aan juridische en ambtelijke druk? Hoeveel macht zit er werkelijk achter de schermen? En wie bepaalt uiteindelijk de koers van Nederland? Luister mee en oordeel zelf!

Na een seizoen waarin Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen spraken over stikstof, de coronaverhoren, de energietransitie en andere onderwerpen waar je niet per se vrolijk van wordt, sluiten ze Op z'n Kop voor de zomer af met een andere vraag: hoe blijven we veerkrachtig?  Te gast is spreker Niek van den Adel. Na een ernstig motorongeluk veranderde zijn leven volledig. In plaats van te blijven vechten tegen zijn nieuwe werkelijkheid, leerde hij te accepteren wat hij niet kon veranderen en bewust te kiezen waar hij nog wél invloed op had. Samen bespreken ze waarom weerstand volgens Niek vaak de grootste bron van lijden is, hoe je omgaat met pijn, tegenslag en verandering, en waarom veerkracht geen talent is, maar een spier die iedereen kan trainen. Geen valse hoop, maar een eerlijk en inspirerend gesprek over acceptatie, veerkracht en het hervinden van perspectief. Een mooie afsluiting voor de zomerstop en op 11 augustus is Op z’n Kop er weer.

Den Haag zegt dat Nederland van het stikstofslot moet. Maar waarom houden partijen als VVD en CDA vast aan beleid dat volgens critici miljarden kost en weinig oplevert? Alle feiten liggen op tafel, dus wordt er bewust de andere kant op gekeken?  In deze aflevering van Op z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Caroline van der Plas (BBB) over het stikstofplan dat op woensdag in de Tweede Kamer wordt besproken. Een ingrijpend voorstel dat grote gevolgen kan hebben voor boeren en veehouderijen, die vrezen voor hun toekomst. Dat terwijl het stikstofbeleid de belastingbetaler miljarden heeft gekost en de resultaten ter discussie staan. Welke belangen spelen er achter de schermen in Den Haag? Is beleid nog gebaseerd op inhoud, of weegt politieke strategie zwaarder dan de werkelijkheid? Luister mee en oordeel zelf!

Nu de corona-parlementaire enquêtecommissie haar werk doet, laait ook het debat over de coronajaren weer op. Scholen dicht, avondklok, coronapas: tijdens de pandemie kende Nederland ongekende maatregelen. Maar werd het volledige verhaal verteld? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met journalist Eva Munnik. Zij heeft het boek De Covidstaat geschreven en sprak daarvoor met deskundigen die tijdens corona nauwelijks aan het woord kwamen. Beleid, media en experts versterkten elkaar tijdens de pandemie, terwijl tegengeluiden nauwelijks hoorbaar waren. Samen spreken zij over de blinde vlekken van die periode, de gevolgen van de genomen maatregelen en de vraag die nog altijd boven de markt hangt: wat ging er mis? Waarom kregen sommige experts geen podium? En welke rol speelden media, politiek en wetenschap tijdens de pandemie? Luister mee en oordeel zelf!

Nederland geeft meer geld uit aan natuur dan ooit tevoren. Miljarden euro's verdwijnen in natuurherstel, stikstofbeleid en natuurbeheer. Tegelijkertijd worden boeren uitgekocht, wandelroutes afgesloten en krijgen burgers steeds vaker te horen dat ze de natuur vooral niet moeten verstoren. In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met landbouwjournalist Geesje Rotgers. Volgens Rotgers geeft Nederland het meeste geld uit aan natuur van alle landen in Europa. Waarom lopen de kosten van natuurherstel steeds verder op? Kunnen we het terugbrengen van dieren zoals de wolf en het korhoen nog wel natuur noemen als het ons duizenden euro's aan belastinggeld kost? En waarom betalen wij zoveel belasting voor natuurbehoud als we straks zelf steeds minder toegang hebben tot natuurgebieden? Luister mee en oordeel zelf!

De corona-enquêtecommissie probeert antwoord te geven op de vraag hoe Nederland tijdens de coronacrisis tot ongekende maatregelen kwam die diep ingrepen in het dagelijks leven van miljoenen mensen. In Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen daarover in gesprek met professor dr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit en de enige actieve hoogleraar in Nederland die zich volledig op dit vakgebied richt. Helsloot houdt zich al tientallen jaren bezig met veiligheid, crisisbeheersing, rampenbestrijding en de manier waarop overheden onder druk besluiten nemen. Volgens hem heeft de coronaperiode pijnlijk blootgelegd dat essentiële crisismanagementkennis ontbrak op de plekken waar de belangrijkste beslissingen werden genomen. Daardoor ontstond volgens hem tijdens de pandemie situatie waarin steeds zwaardere maatregelen werden genomen zonder dat de maatschappelijke kosten en baten op een evenwichtige manier tegen elkaar werden afgewogen. Hoe kon het dat bestaande pandemiedraaiboeken naar de achtergrond verdwenen? Waarom werden maatregelen ingevoerd die jarenlang niet als realistische crisisinstrumenten werden gezien? Welke rol speelden angst, politieke druk en de drang om zichtbaar te handelen? En gaat de enquêtecommissie werkelijk blootleggen wat er misging, of blijft de fundamentele discussie over proportionaliteit en crisismanagement nog steeds buiten beeld? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z'n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met professor Armand Girbes. Als hoofd van de intensive care van het Amsterdam UMC stond Girbes tijdens de coronacrisis midden in de storm. Terwijl veel artsen zich achter het dominante coronabeleid schaarden, durfde hij publiekelijk vragen te stellen over de gevolgen van het vrijwel volledig richten van de zorg op één ziekte. Hij waarschuwde voor de enorme schade van uitgestelde zorg en vond dat ook die patiënten een stem verdienden. Dat leverde hem kritiek op van collega's. Diederik Gommers noemde zijn oproep om het debat over de verdeling van schaarse zorg te voeren destijds zelfs "onverstandig". Girbes vond juist dat zulke afwegingen niet achteraf, maar tijdens de crisis besproken moesten worden. Wordt Girbes ook gehoord door de parlementaire enquête commissie? Girbes neemt nu afscheid als hoogleraar intensivecaregeneeskunde. En dat doet hij niet geruisloos. Hij waarschuwt voor een zorgsysteem waarin regels, bureaucratie en bestuurlijke belangen steeds vaker belangrijker lijken te worden dan het oordeel van artsen en verpleegkundigen. Ook buiten corona laat Girbes al jaren een kritisch geluid horen. In zijn boek Zieke Zorg en columns fileert hij de marktwerking in de zorg, de macht van verzekeraars en managers, de groeiende regeldruk en de doorgeschoten specialisatie die volgens hem leidt tot "halve ziekenhuizen" waar patiënten van loket naar loket worden gestuurd. Het Nederlandse zorgsysteem noemt hij inmiddels zelfs "kreupel en absurd". Wat zag hij tijdens corona gebeuren achter de schermen? Welke lessen zijn nooit geleerd? Waarom loopt de zorg ondanks steeds hogere uitgaven steeds verder vast? En wat moet er fundamenteel veranderen om de patiënt weer centraal te zetten? Een gesprek met een arts die zich nooit veel aantrok van de heersende consensus en die ook bij zijn afscheid nog één keer zegt wat hij werkelijk denkt. Luister mee en oordeel zelf!

Landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een pakket dat Nederland van het stikstofslot moet halen. Daarbij is het beruchte stikstofkaartje weer uit een Haagse la gehaald. Vriend van de show, ingenieur en mede-auteur van het rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’, Wouter de Heij, sprak met de landbouwminister over dit rapport. De Heij is het fundamenteel oneens met de huidige aanpak, waarbij boeren en industrie Nederland gedwongen zouden moeten verlaten. In deze uitzending van Op z’n Kop schuift Wouter de Heij aan bij Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman om nog eens te duiden wat er zo onverstandig is aan deze plannen. De Heij wil geen afhankelijkheid van modelwerkelijkheid zoals AERIUS, maar meer meten in de praktijk, eerlijk kijken naar natuurherstel en bestuurlijke oplossingen die Nederland weer in beweging brengen. Is er een weg uit de stikstofcrisis zonder opnieuw hele sectoren op slot te zetten? Gaan de boeren deze zomer weer massaal de weg op, of geven ze de strijd op? Luister mee en oordeel zelf!